İsmet Şerif Vanlı ile Almanca konuşurdum. Günlerden bir gün Brüksel havaalanında bir kahvede yalnız görünce yanına gittim. Laf lafı açarken, Kuzey Kürdistan'daki halkımızın bir bölümünün Kırmanci=Zazaki= Dimilki=Kırdki lehçesiyle Güneyde Hewreman bölgesinde konuşulan Gorani ile ilişkisini sordum. Prof. Vanlı sigara tiryakisiydi. Tiryaki demek belki az gelir, rahmetlik sigara ile yatan ve kalkan biriydi. Oysa sağlığı çok kötüydü. Saddam'ın katilleri öldürmek için sıkmıştı, ama ağır yaralanarak kurtulmuştu. Bu nedenle konuşması zahmetliydi. Hatta sanki kendisine işkence gibi görünüyordu.

            Bu büyük Kürt, çantasından kağıt çıkarıp çizdiği Kürdistan haritası üzerinde anlatmaya koyuldu. Haritada Hewreman bölgesiyle Dersim bölgesini ince bir şeritle bağladı ve; vaktinde bu Kuzey Güney şeridi birbirine bağlıydı. Bunlar aynı lehçeyi konuşurdu. Ancak Moğol orduları Önasya'ya şiddetle girince bu Kuzey-Güney hattındaki birliği parçaladılar. Böylece ilişkileri kesildi. Buna rağmen Hewreman ve Dersim bölgelerinde konuşulan lehçe yüz yıllar içinde farklılıklar gösterse de ortak yanlarının daha fazla olduğu görülmektedir. Bir tarihçi olarak kanıtlara dayanıp izah ediyordu. Kürdistan Ulusal Kongresi (KNK) içinde hem Hewreman, hem de Dersim bölgesinden gelen delegeler vardı.

            Türkiye'de Kürtler üzerine kitap görmek olanaksızdı. Avrupa'ya geldikten sonra ilk okuduğum kitaplar onundu. Özellikle Kürtlerin yerleşim bölgelerini gösteren haritası bugün çok aktuel kullanılmaktadır. Prof. İsmet Şerif Vanlı, Kürt ulusalcılığına çok büyük hizmetleri olan biridir. Bir çeşit Kürt aydınlanmasına yardımcı olan, pek çoğunun hocası, tarihçisi, Kürdü karanlıklardan çıkaran meşalesiydi. Düşünün bir kez, Türkiye Kürtler üzerine herşeyi ortadan kaldırıp mezar taşlarını bile kırıp, geçmişle bugünün ve geleceğin köprüsünü dinamitlerken, İsmet Şerif Vanlı bu köprüyü inşa eden mühendisti. Bugünün aydınlanan Kürt gençleri onun açtığı Avrupa'daki aydınlanma çığırından çok şey öğrendiler. Bir örnek vermem gerekirse, Apê Musa Türkiye Kürtleri için hangi değerdeyse, İsmet Şerif Vanlı Avrupa Kürtleri için aynı değerdedir. Özgür ülkesini görmeden vefat etti. Ama inanıyorum ki Kürtler onun saygın adını caddelere bulvarlara vererek ona saygıyı süreklileştirirler. Bu büyük Kürt aydınını kaybeden halkımızın başı sağolsun. İsmet Şerif Vanlı'nın torunları, onun aydınlık yolundan sapmadan gideceklerine hiç şüphem yoktur.

Haydar Işık

                                                                                                          09.11.2011